KONU : Belediyelerin Özürlüler için Yapabileceği Hizmetler.   

AMAÇ :   Bu  raporun hazırlanmasının amacı; özürlülerin toplumsal hayatta sosyal, kültürel, eğitim,sağlık ulaşım gibi temel konularda ayrımcılığa maruz kalmadan toplumun diğer fertlerinin yararlandığı gibi maksimum seviyede yararlanmalarını sağlamak, özürlülerin evlerinin dışındaki yaşantılarını kolaylaştırarak toplumla iç içe olmalarını arttırmak istihdam imkanları kolaylaştırılıp üreterek tüketen bir fert olma öz güvenini kazandırmak.          

Kentsel yaşamın getirdiği bir takım güçlüklere ve bu güçlüklerin aşılması maksadıyla  engelli kişilerin mağduriyetlerinin minimum seviyelere indirilmesi ve hatta bu güçlüklerin ortadan kaldırılması için özveri ,çaba ve gayret göstererek  aynı coğrafyayı paylaşan  kişiler arasında eşit kullanımı sağlamak,diğer yandan engelliler konusunda bu güne kadar çıkarılan yasaların yayınlanan yönetmeliklerin ve kabul edilen uluslar arası sözleşmelere uyulması noktasında yerel idarelerin dikkatini çekerek kağıt üzerinde kalmış düzenlemelerin yürürlüğe koyulması hususunda duyarlılıklarını arttırmak “var mı? Var”, yaptık oldu düşüncesinden , anlayışından ziyade uygulamadaki güçlükleri kolaylaştıran hizmet anlayışını benimsetmektir.             

ULAŞIM:   

Ulaşım engelli vatandaşlarımızın kentsel hayatlarında her an karşılaştıkları bir sorundur. Bu sorun öyle ki evimizden çıktığımız andan itibaren adeta hoş geldin dercesine bizim karşımıza çıkar.Cadde ve sokak kenarlarındaki kaldırımların düzgün olmaması olanların gerekli genişlikte, ve hatta bazı yerlerde hiç olmaması engelli vatandaşların ferdi olarak yaya ulaşımlarında hayli güçlükler yaratmaktadır.

 Ayrıca ara geçitlerdeki eğimlerin standartlara uygun ölçülerde yapılmamışlığına araç sahiplerinin park sorununu gidermek için sorumsuzca park ettikleri araçları eklenince sıkıntının boyutları hayli yüksek olmakla birlikte engelli vatandaşlar açısından çekilmez bir hal almaktadır.Bu durumun ortadan kalkması noktasında yetersizde olsa bazı düzenlemeler yapılmıştır . bu bağlamda konunun üzerinde daha dikkatli ve hassasiyetle durulması , gereken ehem niyetin gösterilmesi ayrıca bu konuda kontrol ve denetim mekanizması sürekli ve ciddiyetle çalıştırılması  sıkıntıyı büyük ölçüde çözecektir.Tüm cadde ve sokakların kaldırımları yeterli genişlikte ve engelli vatandaşların ulaşmalarına mani olmayacak şekilde düzgün olarak yapılmalı, basamak , set ve araç geçişini önlemek için koyulan, özellikle görme engelli vatandaşlarımızın korkulu rüyası olan mantar diye tabir edilen araçların geçişini önlemek için konulan engeller ve bununla birlikte kaldırım üzerine konulan yön ve yer tayin edici tabelalar engellinin ulaşımına mani oluyorsa yanı sıra görme engelliler için yer ve yüksekliği açısından bir tehlike oluşturuyorsa kesinlikle ortadan kaldırılmalıdır. Bu tür engellemeleri yapan özel ve tüzel kişiler hakkında caydırıcı cezai müeyyideler koyulması ve bu müeyyideleri uygulayacak denetim sistemini sürekli çalışır halde tutmak gerekir.

Öte yandan kış mevsiminde karlı havalarda ana caddelerde olduğu gibi cadde ve sokak kaldırımlarının da buzlanmaya karşı korunmalıdır. Bunu yaparken kaldırımların fiziksel yapısını korumaya özen gösterilmeli bu yapıyı bozacak uygulamalardan kaçınılmalıdır.Belediyelerin cadde ve sokaklarda bakım onarım veya yenileme hizmetlerinde yaptıkları çalışma süresince  kazıların etrafını göstermelikten ziyade özürlünün ulaşımı esnasında bir zarar görmemesi adına koruma altına alınmalı bu yapılıyorken görme engelli vatandaşlar da göz önünde bulundurularak bastonu ile fark edebileceği şekilde setle çevrilmesi çok önemlidir .Aynı şekilde kaldırım kenarlarındaki ağaçların etrafına da görme engelliler için hafif bir şekilde kabartma yapılmalı , zira bu ağaçların etrafındaki çukur alan görmeyenler tarafından fark edilmeye biliyor ve ağaca çarparak yaralanmalara sebebiyet vere biliyor oysa yukarıda bahsettiğimiz gibi etrafı hafif bir kabartma ile çevrildiğinde bu riski de ortadan kaldırmış oluruz. Toplu taşım aracı ; adından  da anlaşıldığı gibi vatandaşların şehir içi ulaşımlarda toplu olarak kullandıkları araçlardır , fakat nedense bu araçları engelli vatandaşlarımızın nasıl kullanacağı veya kullanmak isteyeceği hiç düşünülmemiştir Oysa bir toplumda yaşayan bireylerin hepsi verilen hizmetlerden eşit olarak yararlanma hakkına sahiptir böyle olmasına rağmen bu söylem sadece kağıt üzerinde kalmıştır  Toplu taşım araçlarındaEngelli vatandaşların özellikle tekerlekli sandalye kullanmak zorunda olan vatandaşlarımızın kolaylıkla bine bilmeleri için yapılmayan düzenlemeler bu vatandaşlarımızın eşit kullanım haklarını ellerinden almaktadır bu durumda olan engelli vatandaşlarımız gezinti amacıyla sokağa çıkmaları bir yana temel ihtiyaçlarını gidermede bile ulaşım sorunlarından dolayı bir başkasından yardım almak durumunda kalmaktadırlar. Tekerlekli sandalye kullanan engelli vatandaşlarımız hastalık , muayene , tedavi, evrak takibi ve benzeri durumlarda ulaşacakları mevkiye toplu taşım araçlarını kullanamadıkları için özel ulaşım araçlarını kullanarak gitmeleri birde yanlarında bir refakat çı bulundurmaları mecburiyetleri hem fiziksel açıdan hem de ekonomik açıdan büyük zorluklar yaratmaktadır dolayısı ile haksız ve adaletsiz bir sonuç söz konusudur .            

 Hemen hemen hepimiz bilmediğimiz bir yere gidebilmek için gideceğimiz yerin nerede olduğunu hangi toplu taşım aracı ile gideceğimizi otobüse bindikten sonra hangi durakta ineceğimizi soru cevap yöntemi ile öğreniriz oysa aynı durumla karşılaşan işitme ve konuşma engelli bir vatandaşımız bu sorunu nasıl aşabilir olduğunu hiç düşündünüz mü ?. Evet bu hal işitme ve konuşma engelli vatandaşlarımız açısından bir sorun olmaktadır İşitme ve konuşma engelli vatandaşlarımızın belediye otobüs hizmetlerinden maksimum seviyede faydalanmaları bilmedikleri mevki veya durağın tespitinde bir başka kişiden yardım istememeksizin seyahat etmeleri en tabii hakları olduğu gibi mahalli idarelerinde bu vatandaşlarımıza gereken kolaylaştırıcı düzenlemeleri yapmaları hususunda kendilerini sorumlu ve zorunlu görmeleri gerekir.          

  Bu nedenle toplu taşım araçlarında engelli vatandaşlarımızın karşılaştığı bu ve benzeri sorunların çözüme kavuşması verilen hizmetlerden tam anlamıyla yararlanılması  hem vatandaşlık hakkı hem de sosyal belediyecilik esasıdır.Bunun çözümü bir dönem yapılıp daha sonra uygulamadan kaldırıldığı gibi engelli vatandaşlarımız için günün belli saatlerinde belli sayıda engellilere tahsis edilen araçlar şeklinde olmamalıdır böylesi bir uygulama hem mali açıdan bir yük getirdiği gibi hem de engelliler ve engelsizler arasında sınıf ayrıcalına yol açarak manevi rahatsızlığı da beraberinde getirir.           

Bu anlayışdan yola çıkarak toplu taşım araçlarının tümünde ortapedik ve tekerlekli sandalye kullanan engelli vatandaşlarımızın iniş ve binişlerini kolaylaştırıcı gerektiğinde rampa gerektiğinde de basamak haline dönüşebilen hidrolik sistemlerinin yapılması buna paralel olarak duraklarında bu duruma uygun şekilde düzenlenmeleri,özellikle tekerlekli sandalye kullanan engelli vatandaşların toplutaşım           araçlarına bindiklerinde sandelyeleriyle rahat seyahat etmeleri için belediye otobüslerinin uygun bir bölümü yeterli şekilde koltuktan arındırılarak ve bu alanı tekerlekli sandalyeleriyle sorun yaşamadan kulana bilecek şekilde düzenlenmesi bu tür engelli vatandaşlarımızın toplumsal yaşamlarını hayli kolaylaştıracaktır.            

Ayrıca işitme ve konuşma engelli vatandaşlarımız için raylı sistemlerde kullanılan ışıklı ve sesli durak uyarı sisteminin teknik düzenlemeleri yapılarak belediye otobüslerinde de hayata geçirilmesi ve bununla birlikte otobüs sürücüleri kısmen de olsa işaret dili konusunda eğitimden geçirilmelidir.           

Tüm bunların yanı sıra ağır engelli veya  kendi başına hareket edemeyen engelliler için mutlaka şehir içi ulaşımlarında bu gün uygulandığı gibi sadece ambulans hizmeti değil diğer ihtiyaçları içinde özel araçlar tahsis edilmelidir ve istedikleri yere ulaştırılmalıdır. İlk bakışta bu uygulama büyük maliyet getirir gibi görüle bilir ancak bu durumda kaç engelli vatandaşımız   ne kadar seyahat etmek ister olduğunu düşünürsek yüksek yatırım gerektirmeyeceğini görebiliriz. Kaldıki bahse konu ağır engelli vatandaşlarımızın da çarşıya çıkmaları , akrabalarını eş dost ve ahbaplarını ziyaret etmek istemeleri bir açık hava konserine gitmek istemeleri veya bunun benzeri sosyal, kültürel etkinliklere katılmak istemeleri doğal haklarıdır. 

Engelli vatandaşlarımızın  belediyelere ait toplu taşım araçlarından yararlanmaları bugün olduğu gibi  özür derecelerine göre indirimli veya ücretsiz olarak yararlanmaları uygulaması yerine 100 de 40 ve üzeri engelli vatandaşlarımızın belediyeye ait toplu taşım araçlarının tümünden  ücretsiz olarak yararlanmalarını sağlayarak mevcut olan uygulamadaki gibi özürlüler arasındaki ayrıcalığı ve eşitsizliği ortadan kaldırmış olmamız gerekir   

         Görme engellilerinde şehir içi dolaşımlarında ferdi bir şekilde yaya olarak hareket edebilmeleri için şehrin tamamında sesli uyarı sistemi kurulmalıdır , bunun nasıl yapılacağı konusunda aşağıda anlatacağımız sistem bize bilgi verecektir.  

Sistem şu şekilde çalışmaktadır: Körlere bir kumanda cihazı verilmektedir. Bu cihazın elde taşınan ya da belli bir baston türünün el tutulan yerine yerleştirilen iki modeli vardır. Elde tutulan model, avuç içinden daha küçük, üzerinde altı tuş bulunan bir hesap makinesine benzerken, bastona takılan cinsinde diğer modeldeki altı tuşun işlevini yapabilen üç tuş bulunmaktadır. Altı tuşlu modelde, tuşlar iki sıra halinde dizilmiş; sol sırada bir, üç, beş numaralı tuşlar bulunurken sağ sırada iki, dört altı şeklinde sıralanmıştır. Hangisinin bir numaralı tuş olduğunu göstermek için yan yana duran bir ve iki numaralı tuşların arasına hafif bir yükselti konmuştur. Bastona takılan üç tuşlu kumandadan diğer modelde olduğu gibi işlemleri yapabilmek için tuşları farklı şekillerde kullanmak gerekmektedir.  

Kentin çeşitli yerlerine ses çıkaran cihazlar yerleştirilmekte, bir kör bir yerden bir yere giderken elindeki kumanda aygıtının tuşlarını kullanarak belirli yerlerde ses çıkarmak üzere yerleştirilmiş bu cihazların ses çıkarmasını sağlamaktadır. Ses çıkaran cihazlar daha çok kamuya açık binaların girişlerinde,dükkanlarda, alt geçitlerde, sağlık kuruluşlarında, metro istasyonları gibi yerlerde bulunmaktadır. Ses çıkaran cihazlar genellikle yükseğe monte edildiklerinden kimseyi rahatsız etmezler ve herhangi bir kimsenin bu cihazlara zarar vermesi bu şekilde önlenmiş de olur.  

Kumandadaki bir numarala düğmeye basıldığında körün yakın çevresinde varsa böyle bir ses çıkaran bir cihaz, hemen sinyal vermeye başlar. Durumun özelliğine göre ses çıkaran cihaz bir çeşit ses verebileceği gibi birkaç farklı ses verebilen ve hatta ardından sözlü açıklama yapan cihazlar da yerine göre bulunmaktadır. İki numaralı tuşa basıldığında kör kişinin daha ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duyduğu anlaşılır ve ses çıkaran karşısındaki cihaz sözlü olarak ayrıntılı tanıtıcıbilgi verir. Üç numaralı tuşa basıldığında, yaklaşmakta olan toplu taşım aracı ve aracının hat numarası veya başka tanıtıcı bilgi ve aracın gitmekte olduğu yere ilişkinbilgiler alınır.  

Dört numaralı tuşa basıldığında, bir kör yolcunun araca binmek istediği belirtilmiş olur. Şoför bu durumu panodaki bilgiden alır.  Beş numaralı tuşa basıldığında, normal olarak sessiz durumda bulunan trafik lambaları geçmek isteyen köre sesli olarak sinyal vermeye başlar.  Altı numaralı tuş, ileride başka amaçlarla kullanılabilmek üzere şimdilik boş tutulmaktadır. Bu tuşun özellikle toplu taşım araçlarından inmek isteyen körün, basılacak düğmenin yerini aramak yerine bu düğmeye basarak kapının açılmasını sağlamak amacıyla kullanması düşünülmektedir.

Çek Cumhuriyeti’nde sefere yeni konan banliyö trenlerinde şimdiden bu uygulamaya başlanmış bulunmaktadır. Söylendiğine göre halen Çek Cumhuriyeti’nin 8 kentinde yaklaşık 3500 toplu taşım aracına bu ses çıkaran sistem yerleştirilmiş bulunmaktadır. Bu sistemi biraz daha ayrıntılı bir şekilde anlatacak olursak.             Otobüste: Birden fazla hattın durak olarak kullandığı otobüs durağında beklerken, yaklaşmakta olan bir otobüs sesi duyulduğunda kumandadaki üç numaralıtuşa basıldığında otobüs ön lambanın arkasına yerleştirilmiş bir hoparlörden, kaç numaralı otobüs olduğunu ve nereye gitmekte olduğu bekleyenlere yüksek sesle söyler. Eğer otobüs sizin otobüsünüzse, bindiğinizde duraklara yaklaşıldıkça sesli anons yapılır. Prag’daki tramvay ve otobüslerde gelinmiş olan durak ve bir sonraki durak anons edilmektedir. Ancak yukarıda sözü edilen yeni sefere konmuş banliyö vagonlarında, anonsu yapılmış durağı unutmuşsanız kumandadaki bir tuşuna basarak bu anonsu tekrarlatabilirsiniz. Bazı otobüs son duraklarında da bulunan aygıtlar, yine kumanda aracılığıyla körlere sesli bilgiler vermektedir.  .          

Metro istasyonlarında ve metro içinde: Genellikle gürültülü ve karmaşık olan metro istasyonlarında bir körün hareket etmesi zordur. Bunu kolaylaştırabilmek için merdivenlere, aşağı ve yukarı doğru hareket eden yürüyen merdivenlere, asansörlere ses çıkaran cihazlar yerleştirilmiştir. Kumandadaki bir numaralı tuşa basarak cihazdan gelen sesin yönüne göre hareket edilir. Kullanılan bir metro istasyonunda sağdaki yürüyen merdiven aşağıya doğru, ortadaki ve soldakiler yukarı doğru hareket etmektedir. Seslendirme cihazı bu yürüyen merdivenleri idare eden bilgisayara bağlanmıştır ve hangi yöne giden yürüyen merdivenin nerede bulunduğu ve herhangi bir değişiklik varsa bu sesli olarak kumandaki gerekli düğmeye basılarak duyulabilmektedir. Ses çıkaran cihaz, yön bulmayı kolaylaştırabilmek için bu yürüyen merdivenlerin tam ortasına yerleştirilmiştir. Bazı metro istasyonlarında, metronun yanaştığı platform üzerinde boydan boya kenardan 3 metre uzaklıkta ayak ya da bastonla hissedilebilen kabartılmış çizgiler konulmuştur. Benzer çizgiler kimi merdivenlerin bittiği noktada merdivenleri ayırmak için kullanılmıştır. Hatta platform üzerinde bu şekilde birbirini kesen kabartılmış çizgiler bile vardır. Kapılar açıldığında, platformla tren girişi arasında bir yükseklik farkı bulunmuyor.

Tren istasyondan ayrılır ayrılmaz bir sonraki istasyonun adı anons edilmekte ve bu anons tren istasyona vardıktan sonra tekrarlanmaktadır. Bu bilgiler aynı zamanda görsel olarak kapının üstündeki bir ekranda yer almaktadır. Metrodan inildikten sonra yine kumandadaki düğmeler kullanılarak çeşitli yönlerden merdivenlerin, asansörlerin yerleri saptanabilir ve bunlar hakkında açıklamalar dinlenebilir. Ses çıkaran cihazlar kullanılış amaçlarına uygun olarak kesik kesik yalnızca ses sinyali verebileceği gibi az ya da çok kapsamlı mesajlar da verebilecek şekilde düzenlenmiştir.              Tramvayda: Öncelikle tramvay durağının yerini bulabilmek için yakınlara geldiğini düşünen bir kör, kumandadaki bir tuşuna basarak durağa yerleştirilmiş olarak cihazdan uzaklara kadar duyulabilecek bir sinyal sesi alır. Durağa geldikten sonra yaklaşan tramvayın numarasını ve gideceği yeri üç tuşuna basarak tramvaydan öğrenir. Tramvaya bindikten sonra içerde duraklar anons edilmektedir.             

Trafik ışıkları: Prag’daki trafik lambalarında aralıklarla “Tık tık” sesi veren sesli sinyaller kullanılmaktadır. Yayalara yeşil yandığında bu tıklamalar,artmakta böylece yayalar geçebilmektedir. Çeşitli ülkelerde ve şehirlerde trafik ışıklarının körlere uyarlanmasında farklı yöntemler kullanılmaktadır. İstanbul ve Ankara’ da ki bazı trafik ışıklarında olduğu gibi yeşil yandığında yüksek kesik kesik bir ses ve sinyal veya sistemler Londra gibi şehirlerde de kullanılmıştır. Bu sinyalin çevreyi rahatsız ettiği düşünülerek başta Almanya gibi ülkelerde bu kez yeşil yandığında bunu titreşimle ileten bir seri trafik sinyalizasyon aygıtı yerleştirilmiştir. Ancak geçtiğimiz yıllarda yine başta Almanya olmak üzere başka bazı ülkeler, daha karmaşık bir sinyalizasyon sistemini uygulamaya koymuşlardır. Öncelikle trafik lambasının yaklaşan bir kör tarafından yerinin tam saptanması için sinyal aygıtından düzenli aralıklarla “tak tak” şeklinde bir ses duyulmaktadır. Bu ses, kentin gürültüsünde boğulmasın diye çevredeki sesler arttığında kendiliğinden bunu algılayarak artmakta, gece ya da sessiz olunan zamanlarda yine çevreye uyumlu olarak azalmaktadır. Lambaya basan kör, karşıya geçmek istediğini belirtmekte yeşil yandığında yanında bulunduğu lamba direğinden ve tam karşıdaki direkten kesik kesik hafif uyarıcı bir ses almaktadır. Böylece karşıya rahatlıkla geçebilmektedir.  Bütün bu gelişmelere karşın, trafik lambalarının körlere uygun hale getirilmesi tartışması, henüz dünyada sona ermiş değildir. Başta Amerika’da bazı kesimler sinyalizasyon uygulamasının körlerin güvenle karşıdan karşıya geçişini sağlamakta yetersiz kaldığı, hatta tehlikeli sonuçlara yol açabilme potansiyeli bulunduğunu ileri sürülmektedir. Özellikle trafik kurallarına harfiyen uyma alışkanlığı geliştirememiş olduğu bilinen ülkemizde böyle bir sinyalizasyon uygulamasının körleri yüzde yüz trafik kazalarından koruyacağı hayli kuşkuludur. Örneğin Mecidiye köy Likör Fabrikası trafik ışıklarında sesli sinyale güvenerek birkaç şeritten oluşan yolu geçmeye kalkan körler, çevredeki gürültünün çok fazla olması nedeniyle yeşil ışıkta durma kuralını ihlal edebilecek taşıtların sesinin duyulabilmesi olanaksız hale gelmektedir. Bu nedenle yalnızca sesli sinyalle güvenerek birkaç şeritten oluşan yolu geçme cesareti gösteren körlerin başına her an bir kaza gelme olasılığı kanımızca yüksektir. Bu sesli sinyalin oradan derhal kaldırılması gerekmektedir.             

Havaalanı: Prag’daki sesli sinyalizasyon sisteminin şu anda en ayrıntılı uygulandığı yerlerden birisi olarak havaalanının olduğu söylenebilir. Ne var ki diğer yerler de körlerin ihtiyaçları düşünülerek ayrıntılı şekilde bu sisteme entegre edilebilir.  Havaalanın girişinde alt alta üç tuşun bulunduğu bir pano bulunuyor. Bu düğmelerin önünde dokunularak anlaşılan tuşların ne olduğunu belirten harfler yerleştirilmiş.Bu harfler “e” yani havalanın dışındaki hizmetlerle ilgili bilgilerin alınabileceği tuş, “i” harfi havaalanın içinde neler bulunduğuna ilişkin bilgilerin alınabileceği tuşun önünde “s” harfi ise hizmet tuşu olarak kullanılıyor. Bu panelin yerini bir körün bulması oldukça kolay çünkü elindeki kumandanın bir tuşuna bastığında panelin yanına yerleştirilmiş olan seslendirme aygıtı, panelin yerini köre belirtiyor. Panelin üzerindeki e harfine bastığınızda, panel size havaalanın dışındaki bir takım hizmetler hakkında bilgiler veriyor. Örneğin havaalanı terminaline nasıl girilebileceği, caddenin karşısına geçmekte kullanılacak zemindeki kabartılı işaretlerin başlangıcının nasıl bulunacağını, şehre giden otobüslerin kalkış durağının nerede olduğunu ve uçuşlarla ilgili bilgi verecek diğer sesli aygıtın yerinin nerede olduğunu belirten açıklamalar yapıyor.  Havaalanının içindeki bilgileri içeren “i” tuşuna bastığınızda, uçağı biniş salonuna girişi nasıl bulacağınızı öğreniyorsunuz. Aynı zamanda size, kumandadaki 5 tuşuna bastığınızda ana danışma masasının yanındaki seslendirme cihazını harekete geçirebileceğiniz bilgisi verilmektedir. Ayrıca yine bilgiler arasında kumandanızdaki bir tuşuna bastığınızda duyacağınız sesin sizi duvara yönlendireceğini, böylece duvarı izleyerek sağ tarafa doğru giden bir koridoru ve orada tuvaletleri ve devam ettiğinizde kafeteryaya ulaşacağınızı anlatılmaktadır. Paneldeki “s” tuşuna bastığınızda bir havaalanını görevlisi yardımınıza gelmektedir. Prag’daki havaalanını düşünürken sistemin örneğin Ankara ve İstanbulgibi büyük şehirlerin, şehirlerarası otobüs terminallerinde körler için ne kadar yararlı olabileceğini düşündüm. Böylece iyi düşünülen ve iyi planlanan bu sistemle önceleri önemli yer ve binaların seslendirilmesi daha sonra kentin diğer ortamlarının “konuşur” hale getirilmesi mümkündür.  Prag’da otobüsle daha havaalanına yaklaşırken yolculara, anons sisteminden havaalanı terminalinin nasıl bulunacağına, seslendirme aygıtlarının ne şekilde harekete geçirileceğine yukarıda anlatılan terminalin dışındaki panelin nasıl kullanılacağına ilişkin bilgiler İngilizce ve Çek dilinde verilmektedir.  1994 yılında kabul edilen bir yasayla

Çek Cumhuriyeti’ndeki bütün binalarda sesli sinyalizasyon ve bilgilendirme sisteminin yerleştirilmesi zorunlu tutulmuş. Aynı zamanda zemine kabartılmış şeritler konulması ve bu şekilde görmeyenlerin yollarını bulabilmesi için de düzenlemeler yapılmış. Ayrıca yasada, az görenler için özellikle fark edilebilir karşıt renklerin kullanılması zorunluluğu getirilmiş. Çek Cumhuriyeti’nde uygulanmakta olan sesli sinyalizasyon sistemi, Avrupa Körler Birliği Bağımsız hareket ve rehber köpekler komisyonu üyelerinden bazıları tarafından incelenerek çeşitli ülkelerde uygulanmakta olan benzer sistemler karşısında daha etkili bir yöntem olduğunu saptamışlar ve Avrupa’nın diğer ülkelerinde de uygulanarak bir standardizasyona gidilmesini önermişlerdir  Yukarıda bahsedilen körler için sesli ve kabartmalı uyarı sistemlerinin Türkiye’de de uygulamaya  konulması görme engelli vatandaşlarımızın şehir içi ulaşımlarında hayli kolaylıklar sağlayacağı bir gerçektir.Bu nedenle bahse konu sistemlerin uygulandığı Çek Cumhuriyeti gibi ülkelerde sistemin teknik ve fiziksel ayrıntıları yerinde incelenerek Türkiye şartları sisteme uygun hale getirilip hayata geçirilmelidir. .                                

 İSTİHDAM          

Ülkemizde nüfusun hızla artmasıyla birlikte yaşanan ekonomik krizler sonucu yatırımların azalması ve hatta  zaman zaman durma noktasına gelmesi işsizliğin artmasına sebebiyet verdiğini hepimiz bilmekteyiz.Tabiî ki ülkemizde yaşanan bu durum tüm halkımızı etkilediği gibi engelli vatandaşlarımızı da etkilemektedir.Engelli vatandaşlarımızın etkilenmeleri diğer vatandaşlarımıza göre biraz daha ağır manevi tahribatlara yol açmaktadır.Çünkü böyle bir durumdaki vatandaşımızın üretken olamama ve hatta "hiç bir işe yaramıyorum" düşüncesi kişide psikolojik dengesizlikler yarattığından etkilenmeleri daha ağır olur.                      

       Engelli vatandaşlarımız 2022 sayılı kanun gereği her ne kadar 3 ay da bir özürlü maaşı almış olsalar da, engelli vatandaşlarımıza bu kanun çerçevesinde ödenen maaş ülke şartlarına göre çok yetersizdir. Dolayısıyla çalışabilir durumdaki işsiz engelli vatandaşlarımızın böyle bir maaşa mahkum edilmeleri hem kendilerinin ruhsal yapısında bozukluk yarattığı gibi hem de topluma adaptasyonları konusunda da bir sıkıntı yaratmaktadır.Sosyal belediyecilik anlayışına göre halkına bire bir her alanda hizmet vermek esas olduğuna göre engelli vatandaşlarımızın topluma kazandırılmaları da bir esas olmalıdır.Bu nedenle istihdam alanları açılmalı ve bu alanlarda çalışabilir engelli vatandaşlarımızın istihdamına önem verilmelidir.              

           Bugüne kadar mevcut uygulamalarda işsize ve yoksula gıda, yakıt gibi çeşitli yardımlar yapılmaktadır.Tabi ki bizler yoksula yardım yapılmasına karşı değiliz inancımız gereği karşıda olamayız. Fakat böyle bir uygulama işsizlik ve yoksulluk konusunda yaşadığı manevi çöküntülerden sıkıntılı olan vatandaşlarımızın sürekli el açan,isteyen, katma değer üretmeden tüketen bireyler durumunda tutulmaları dolaylı olarak kişilik haklarına yapılmış bir zarardır.Bunun yerine yukarıda bahsettiğimiz gıda ve yakıt yardımlarının belediyeye olan maddi yükleri karşılığında atölyeler, fabrikalar ve benzeri iş sahaları açılabilir bu konuda özel sektörü teşvik edici caziplikler getirilebilir.Arsa tahsisi, altyapı hizmetleri belli bir süre belediye vergilerinden muafiyet gibi.Açılan bu sahalara gıda ve yakacak yardımı yaptığımız ailelerden ve o yörenin çalışabilir işsiz engelli vatandaşlarımızdan personel yerleştirmeleri yapabiliriz.Böylelikle buralarda yapılan üretimler ülke ekonomisine katkıda bulunacağı gibi vatandaşlarımızı isteyici durumdan kurtararak üretken hale getirmiş oluruz.Bu nedenle hem aile içi öz güvenlerini kazanır hem de bir nebzede olsa yakın çevre piyasalarına canlılık kazandırırlar.Kaldı ki böyle bir uygulamaya yapılan harcama zaman içerisinde çeşitli kalemlerde belediyeye yapılacak ödemeler ve üretilen ürünün satışından elde edilen gelirin vergisinden kazanılacaklarla geri döneceğinden bütçelere bir yük getirmez.Oysa ilk uygulamadaki gibi yapılan yardım bütçeye sürekli yük getirmektedir.             

  Bunun yanı sıra belli bir süre çalışıp emekli olduktan sonra halk ekmek büfelerini işleten emekli vatandaşlarımıza tahsis edilen bu büfeler çalışabilir durumdaki işsiz ve  engelli vatandaşlarımıza tahsis edilebilir. Bir çok engelli vatandaşımızın işsiz olması karşısında zaten bir emekli maaşı olan vatandaşlarımızın ayrıca böyle bir haktan yararlanmaları engelli vatandaşlarımıza yapılmış bir haksızlıktır. Ankara büyük şehir belediyesinin özürlülere tahsis ettiği simit camekanlarında emekli özürlülere getirdiği engel şartı haksızlık açısından bir örnek teşkil etmektedir. Dolayısı ile ekmek büfelerindeki uygulama ile simit camekanı uygulaması arasındaki haksız yürürlüklerden de vaz geçilmelidir. Bu durumdaki halk ekmek büfelerinin süresi bitenlerinin sözleşmeleri yenilenmeyip bunların engelli vatandaşlarımıza tahsis edilmeleri daha uygun olacaktır.               

 Belediye sınırları içerisindeki park, eğlence ve kültür komplekslerinde engelli vatandaşlarımıza büfe, kantin, çay ocağı gibi küçük işletmeler tahsis edilebilir, ayrıca Fiziksel, zihinsel ve duygusal yetersizlik sonucu emniyetli ve uygun bir işe ihtiyacı olan özürlü bireylerin yaşanılan bölgenin gücü talebi dikkate alınarak iş ve meslek sahibi olması sağlanmalı, uygun çalışma becerileri kazandırılmalıdır. Bunun yanı sıra şehrin, ilçenin merkezi yerlerinde veya merkeze yakın halkın kolay ulaşabileceği gezi ve eğlence yerleri civarında küçük ölçekli  engelliler iş merkezleri açılıp meslek edindirme kurslarında eğitim almış engellilerden veya diğer özürlülerden iş kurmak isteyenlere cüzi bir kira karşılığında kendisinin veya kendisi ile birlikte birinci dereceden bir yakınının işletmesi şartı ile tahsis edilebilir.   Böyle durumlarda belediyeler mali gücü olmayan engelli vatandaşlarımıza faizsiz uzun vadeli işletme sermayesi kredileri verebilir.Yukarıda bahsettiğimiz konularda işin uzmanları tarafından daha detaylı teknik boyutlarıyla birlikte projeler hazırlanıp uygulamaya konulabilir.                                                                       

 SOSYAL YAŞAM  

Özürlülerin toplum hayatı ile bütünleşmelerini sağlayıcı ve kolaylaştırıcı sosyal içerikli çalışmalar yapılmalıdır Bu amaçla engellilere yönelik fiziksel ve ruhsal durumları da dikkate alınarak sınıflarına göre  sportif, sosyal ve kültürel aktiviteler yapmalı teşvik etmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.  Üniversiteler, özel kuruluşlar, özürlülere hizmet amacıyla kurulmuş vakıf, dernek ve bunların üst kuruluşları, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıyla ortak çalışmalar yaparak özürlülere yönelik toplum temelli sosyal ve kültürel içerikli rehabilitasyon programlarını uygulanmalıdır.Özürlü vatandaşlarımızın toplumsal yaşamlarında sosyalleşmelerini sağlamak için teşvik edici eğitim programlar yapılmalı ve buna bağlı olarak  kamuya açık binalara ve tesislere erişimi, iç hizmetleri  kolaylaştırmak için rehberler, okuyucular ve profesyonel işaret dili tercümanları dahil çeşitli canlı yardımların ve araçların sağlanması özürlüler için yerinde bir hizmet olur.                 Bilindiği gibi yerel yönetimler sosyal ve kültürel alanda yaptıkları hizmetler içerisinde sanat grupları ve spor kulüpleri barındırmakta veya bu tür grup ve kulüplere destek sağlamaktadırlar. Bu anlayış ve faaliyetlerin aynı şekilde engelliler içinde düşünülerek hayata geçirilmesi,  özürlü vatandaşlarımızın fiziksel, ruhsal  ve yeterlilik durumları göz önünde bulundurularak sanatsal faaliyetler için tiyatro, müzik,koro ve enstrüman grupları kurulmalı. Bu doğrultuda etkinlikler düzenlenmeli, düzenlenen şehir dışı festival, panayır, konser gibi etkinliklerde ve özel günler kutlamalarda bu guruplara da yer verilmelidir. öte yandan yine aynı durumları dikkate alınarak yapabilecekleri dallarda spor kulüpleri kurulmalı Belediyeler arası spor etkinlikleri, turnuvaları, müsabakaları düzenlenerek özürlü spor kulüplerinin bu aktivitelerde bulunmaları sağlanmalıdır. Bu tür faaliyet ve çalışmaların sıklıkla yapılması ve geleneksel hale getirilmesi engellilerimizin topluma kazandırılmaları ve aynı zamanda da ruhsal rehabilitasyonları açısından   önemli faydalar sağlayacağı bir gerçektir.               Kent hayatının yoğunluğunun yarattığı zihinsel yorgunluğu ve stresi  üzerimizden  atabilmenin  bir yolu da insan kaynaklı sosyal faaliyetlerden  geçtiği konusunda   büyük bir çoğunlukla hem fikir olduğumuz  kanaati yaygın bir görüştür. Bu nedenle geçmişten bugüne kadar özellikle hanımlara yönelik lokaller kurulmuştur. Belki nazari itibarı alınmayacak sayıda özürlüler içinde bu gibi lokaller kurulmuştur.Bu noktada her gruptan engelli vatandaşlarımızın da kolaylıkla ulaşabileceği ve yararlanabileceği lokalleri yaygınlaştırarak aktif durumda tutabilecek teşvik edici fikirler üretilmeli veya buradan yararlanan engellilerin kendi aralarında  fikir üretmeleri konusunda uzmanlar tarafından destek verici yol gösterici mini eğitim programları yapılması değişik ve ilginç projelerin ortaya çıkmasına zemin oluşturmakla birlikte faydalı ve üretken olmaları sağlanabilir.Tabi ki bu lokallerin içerisinde veya başka alanlarda çocuk yaştaki engelli yavrularımızın yaş ve engel durumları da düşünülerek oyun salonları kurulmalıdır.            Öte yandan belediye sınırları içerisindeki park bahçe mesire yeri ve benzeri alanlarda ayrıca bu içerikli kamuya açık binalarda özürlülerin faydalanmalarını kolaylaştırıcı önlemler alınmalı , bunun yanı sıra yukarıda adı geçen yerlere ve şehrin estetiği bozmayacak uygun alanlarına engellilerin kullanabileceği tuvaletler yerleştirilmeli bu tür yerleri ortapedik ve tekerlekli sandalyeli engellilerinde kullanacağı dikkate alınarak gerektiği şekilde düzenlemeler yapılmalı, tuvaletlerin yalnızca tüm  engelli gruplarınca  kullanılması için dijital kilit sistemli kapılar yapılarak bu kapıları açabilecek kart materyalini özürlü vatandaşlarımıza ulaştırmalıyız . Böylesi bir sistemi tavsiye etmemizin sebebi başkaları tarafından kullanılarak tahrip edilmesini önleyerek sürekli aktif halde tutmaktır.  Bu uygulamanın örneklerini Avrupa ‘nın bazı ülkelerinde görmekteyiz.             İnancımız gereği bazı ibadetlerimizi cemaatle yapma zorumlulugu vardır “Cuma namazı gibi” bazı ibadetlerimizin de cemaatle yapılmasının fazileti yüksektir bu nedenle bir çoğumuz ibadetlerimizin bir kısmını camilerde cemaatle yapmak isteriz bu sebepten dolayı camilere gideriz, ama aynı istek ve arzuda olan tekerlekli sandalye kullanan bir engelli bu arzusunu yerine getirme hakkından mahrumdur , çünkü halka açık olan ibadethanelerimizde bu kardeşlerimiz için gerekli düzenlemeler düşünülmemiştir. Merdivenleri ortapedik ve tekerlekli sandalye kullananlar için uygun hale getirilmemiş binaya girişleri düzenlenmemiştir bunun yanı sıra ibadethane içerisinde cemaate katılacağı bir ortam sağlanmamıştır. Her isteyenin inancına göre ibadethaneye gitme hakkı var olduğuna göre , ortapedik ve tekerlekli sandalyeli özürlülerinde bu haktan yararlanmaları en tabii haklarıdır dolayısı ile bahsi geçen engelli gruplarının bu  haktan mahrum etmeye hiç kimsenin geçerli bir sebebi hatta hakkı da yoktur . Bu nedenle ibadethanelerimizde engelli vatandaşlarımız için gerek girişlerinde gerekse içeride rahatlık sağlayıcı düzenlemelerin ivedilikle hayata geçirilmesi uygun ve yerinde bir davranış olacaktır. 

Burhan GÜMRÜKÇÜS.P.Ankara Y.K.Engelliler Koordinasyon Başkanı